De app biedt 2,10 euro voor De eerste man van Albert Camus, prijs in mijn kleine casino op zolder. Als ik een boek kan verkopen doe ik dat, ik lees het voordat het in de doos gaat waardoor het lijkt of ik betaald krijg om te lezen, wat me ooit de ideale baan leek. Na één blik op het aanhangsel bij De eerste man weet ik dat het ijdele hoop is dat ik dit in één dag lees: filosofische overpeinzingen over geluk en droefheid in een gecomprimeerde alinea. Slakkegang. Twijfel. Kan dit boek weg? Beslismomenten geven me een gevoel van urgentie. Als ik het boek niet wegdoe weet ik dat ik het niet lees. Janka-1947, die op 30 mei 2026 vijf sterren geeft, schrijft: ‘Vijfenendertig jaar na Camus’ dood uitgegeven manuscript dat sterk autobiografisch is. De uitgave is heel zorgvuldig gedaan, met facsimilée’s van een aantal handgeschreven pagina’s. Op veel pagina’s staan ook noten, bestaande uit de opmerkingen die Camus als een soort werkopdrachten aan zichzelf plaatste. Een uitgebreider notenapparaat per pagina, met daarbij nog andere, niet allemaal in het boek gebruikte aantekeningen en werkschema’s geplaatst in een aanhangsel dat achterin staat.
Camus’ vader overleed in Bretagne tijdens WOI. Hij was opgeroepen als soldaat vanuit Algerije waar zijn familie, vrouw en twee kinderen ook woonden. Albert was een jaar toen zijn vader stierf. Hij woonde met zijn broer en moeder in bij zijn grootmoeder en haar zoon, in een klein huis in een arme wijk van Algiers.
Camus begint het verhaal met de bevalling van zichzelf, op een plek waar eerst nog naartoe gereisd moest worden, per paard en wagen. Een verhaal waarin zijn vader een mooie rol speelt, ofschoon Camus hem dus niet gekend heeft.
De jeugd in de armoedige wijk, met een analfabete moeder en grootmoeder en een hardhorende oom, die zich niettemin goed staande kon houden, zijn met een grote levendigheid beschreven. Dat Camus naar het lyceum kon gaan dankt hij aan zijn onderwijzer die daar bij zijn familie op aandrong. Samen met zijn vriend Pierre, die uit een gezin in iets betere omstandigheden kwam, beschrijft hij de weg naar school. Het opstaan om half zes, het ophalen van zijn vriend, de rit met de tram, dat wat ze onderweg zagen. De schooldag was twaalf uur lang, zodat hij alleen thuis at en sliep.
Met veel liefde en precisie beschrijft C zijn oom die in een vatenmakerij werkte en die hem soms op zaterdag meenam om met een groepje mannen te gaan jagen in de bergen. De rit erheen en weer terug, het lome gezamenlijke eten na afloop, het tukje dat ze daarna deden in de open lucht en de voldane vermoeidheid op de terugweg.
Ook voor zijn moeder, die wasvrouw was en bij andere mensen schoonmaakte, heeft hij liefhebbende bewoordingen. Ofschoon zijn moeder gebrekkig sprak, ook zij had een slecht gehoor, had zij een heel lieve en serene uitstraling. Uit alles blijkt dat C veel van haar hield, al konden ze verbaal niet communiceren en bleef zij altijd iets afstandelijks hebben. C. wijdt prachtige passages aan haar en aan de omstandigheden van de armen die daardoor worden wie ze zijn. Gehard door het lot. Eraan gewend dat lot te aanvaarden. Haast zonder geheugen omdat de dagen elkaar ononderscheidbaar opvolgen.
Oma was de leidende figuur in huis, de opvoeder die soms ook de karwats hanteerde. Zij zorgde ervoor dat Albert tijdens de lange zomervakanties aan het werk kwam om wat geld binnen te brengen.
Ik vind het een prachtig boek met een heel mooie sfeertekening. Qua structuur: het tweede hoofdstuk verhaalt over de veertigjarige Albert die op zoek gaat naar het graf van zijn vaderen met die ervaring terugkeert naar zijn moeder die nog altijd woont in hun oude huis. Daarna volgt een lange terugblik. In het laatste hoofdstuk vinden we de volwassen Albert (Jacques in het boek) weer terug en wordt een meer beschouwend beeld geschetst van zijn leven tot dan toe en het verlangen naar in vrede met zichzelf te kunnen sterven, ergens. Bij eerste lezing vond ik dat laatste hoofdstuk wat geconstrueerd aandoen, maar nu begrijp ik (na de wordingsgeschiedenis van het ook postuum uitgegeven De gelukkige dood te hebben gelezen), dat hiermee een brug geslagen wordt naar het filosofische werk.
De familie van Camus bestond uit zogenaamde pieds noirs, kolonisten uit Frankrijk en uit Spanje en Italië. Zijn moeder was een Mahon (gedeelte van Menorca), de ouders van zijn vader kwamen uit de Elzas. Er is een stuk tekst in het boek gewijd aan het vertrek van een contingent Franse jonge mensen dat per binnenvaartschip naar het Zuiden vaart.
Het breekt je hart te lezen hoe moeizaam het gesprek verloopt dat de volwassen, teruggekeerde Jacques heeft met zijn moeder over haar man/ zijn vader en haar herinneringen niet verder komen dan wat gestamelde woorden.
‘Vader?’ Ze keek hem aan, op haar hoede.
‘Ja
Hij heette Henri. En verder?’
‘Weet ik niet.’
‘Had hij niet meer namen?’
‘Ik geloof van wel, maar weet ik niet meer’.
Ineens keek ze verstrooid naar de straat die nu volop door de zon werd geblakerd.
Als lezer ben je net zo blij als de schrijver wanneer er uiteindelijk toch wat informatie los komt.’